Rozporządzenie 261/2004 w pigułce: prawa pasażera lotniczego

Rozporządzenie obejmuje każdy lot z lotniska w UE, bez względu na to, która linia go wykonuje, oraz każdy lot spoza UE do UE, jeśli wykonuje go europejska linia lotnicza (art. 3 ust. 1), chyba że otrzymali już Państwo świadczenia, odszkodowanie i pomoc na podstawie prawa tamtego kraju. Obowiązuje we wszystkich państwach UE, także w ich regionach najbardziej oddalonych, takich jak Wyspy Kanaryjskie, Madera, Azory i francuskie departamenty zamorskie, a na mocy umów także w Islandii, Norwegii i Szwajcarii.

Potrzebna jest potwierdzona rezerwacja. Bilety opłacone milami są objęte ochroną; bilety bezpłatne i taryfy ulgowe niedostępne publicznie, na przykład bilety pracownicze linii, nie (art. 3 ust. 3). Od 2021 r. Zjednoczone Królestwo stosuje do lotów ze swojego terytorium własną wersję przepisów, UK261.

W zależności od sytuacji rozporządzenie daje Państwu: odszkodowanie od 250 do 600 € na pasażera (art. 7); wybór między zwrotem pieniędzy a innym lotem (art. 8); opiekę podczas oczekiwania, czyli posiłki, napoje, dwie rozmowy telefoniczne lub e-maile, a w razie potrzeby hotel (art. 9); częściowy zwrot przy przeniesieniu do niższej klasy (art. 10); oraz pierwszeństwo dla osób o ograniczonej sprawności ruchowej i dzieci podróżujących bez opieki (art. 11).

Linia musi też informować o prawach pasażera: ogłoszeniem przy stanowisku odprawy oraz pisemną informacją dla każdego pasażera dotkniętego odwołaniem lotu, dużym opóźnieniem lub odmową przyjęcia na pokład (art. 14).

Odszkodowanie zależy wyłącznie od odległości, mierzonej w linii prostej między lotniskami (art. 7 ust. 4): 250 € za loty do 1500 km; 400 € za loty od 1500 do 3500 km oraz za wszystkie loty powyżej 1500 km w obrębie UE; 600 € za dłuższe loty między UE a resztą świata. Jeśli linia przewiezie Państwa innym lotem i dotrą Państwo najwyżej 2, 3 lub 4 godziny później, zależnie od odległości, może obniżyć kwotę o połowę (art. 7 ust. 2); na najdłuższych lotach opóźnienie od 3 do 4 godzin daje 300 €.

Wiele zasad, na które pasażerowie powołują się najczęściej, pochodzi z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości: odszkodowanie za opóźnienia o co najmniej 3 godziny (sprawa Sturgeon, C-402/07, 2009, potwierdzona w sprawie Nelson, C-581/10, 2012); awarie techniczne, które nie są nadzwyczajnymi okolicznościami (sprawa Wallentin-Hermann, C-549/07, 2008); przylot liczony od otwarcia drzwi (sprawa Germanwings, C-452/13, 2014); utracone połączenia oceniane w miejscu docelowym (sprawa Folkerts, C-11/11, 2013); strajki własnych pracowników linii, które jej nie zwalniają (sprawa Airhelp przeciwko SAS, C-28/20, 2021); oraz terminy przedawnienia określane przez prawo krajowe (sprawa Moré, C-139/11, 2012).

Najpierw proszę złożyć reklamację do linii, która wykonała lot. Jeśli odmówi lub nie odpowie, można złożyć skargę do krajowego organu odpowiedzialnego za egzekwowanie rozporządzenia w kraju wylotu (art. 16), w Polsce do Urzędu Lotnictwa Cywilnego (ULC), albo wystąpić do sądu. W przypadku roszczenia wobec linii z siedzibą w innym państwie UE europejskie postępowanie w sprawie drobnych roszczeń obejmuje kwoty do 5000 € bez adwokata.

Można też powierzyć roszczenie wyspecjalizowanej firmie. Niektóre linie zakazują tego w swoich warunkach; Trybunał Sprawiedliwości orzekł w 2024 r., że takie postanowienia nie mogą być stosowane wobec pasażerów (sprawa Eventmedia, C-11/23).

15 czerwca 2026 r. Rada i Parlament Europejski po ponad dziesięciu latach negocjacji osiągnęły porozumienie w sprawie zmienionego rozporządzenia. Utrzymuje ono odszkodowanie od 3 godzin opóźnienia, w wysokości 250, 400 i 600 €, i wprowadza nowe obowiązki dla linii, na przykład poinformowanie pasażerów w ciągu 4 dni od zakończenia podróży, jak złożyć roszczenie. Nowe przepisy jeszcze nie obowiązują i nie mają być stosowane przed 2027 r.: do tego czasu każde roszczenie rozstrzyga się na podstawie rozporządzenia 261/2004 i orzecznictwa Trybunału.

Odszkodowanie zwykle nie przysługuje, gdy:

• lot dotarł z opóźnieniem mniejszym niż 3 godziny;
• o odwołaniu lotu poinformowano Państwa co najmniej 14 dni przed odlotem;
• zakłócenie wynikło z nadzwyczajnych okoliczności, których nie dałoby się uniknąć nawet po podjęciu wszelkich racjonalnych środków, np. złej pogody, ograniczeń kontroli ruchu lotniczego, zagrożenia bezpieczeństwa lub strajku osób niezatrudnionych przez linię lotniczą;

• Opóźniony lot
• Odwołany lot
• Overbooking i odmowa przyjęcia na pokład
• Strajki
• Zwrot pieniędzy czy odszkodowanie
• Linie lotnicze